Capital Campaign, Research & Development

Museum Van Loon: gezamenlijk duiden van het verleden, met het oog op de toekomst

Museum Van Loon: icoon van Amsterdamse cultuur

Museum Van Loon – het voormalig woonhuis van de welgestelde Amsterdamse familie Van Loon aan de Keizersgracht – is een erfgoedparel: een gestolde weergave van de geschiedenis van de stad en daarmee ook onderdeel van zijn identiteit en cultuur. Waar zich materieel erfgoed bevindt, bevindt zich ook de gelegenheid om verhalen te vertellen. Sinds 2019 heeft Museum Van Loon een kanteling gemaakt naar meerstemmigheid: de verhalen die worden verteld tonen verschillende perspectieven en sluiten aan bij verschillende vormen van beleving van de geschiedenis. Het is daarmee een van de eerste Nederlandse (culturele) instellingen die het lef en de visie had om het gesprek over het koloniaal en slavernijverleden van Nederland een verbindende impuls te geven.

Meerstemmige programmering
Dit begon met de baanbrekende tentoonstelling Aan de Surinaamse grachten – Van Loon & Suriname (1728-1863), over de connectie tussen de 18de- en 19de familie Van Loon en de Surinaams-Amsterdamse plantage-economie en het koloniale systeem van slavernij. Het was een vernieuwende tentoonstelling – gemaakt met medeconservator Marian Duff en via een participatietraject met partner Imagine IC – waarin óók het gesprek tussen hedendaagse nazaten van tot slaafgemaakten en nazaten van plantagehouders onderdeel was van de tentoonstelling. Vanuit de visie dat kennis van het verleden betekent dat we elkaar in het heden beter kunnen begrijpen, is het museum met dit project de toekomst aangegaan.

In navolging van de visie dat de dialoog met het (koloniale) verleden urgent is, zijn in 2020 en 2021 verschillende – vanwege covid soms kleinschalige – meerstemmige tentoonstellingen en activiteiten ontwikkeld, zoals:

  • Spraakmakersde collectie Van Loon bekeken, waarin zes objecten uit de vaste collectie door telkens drie experts uit verschillende disciplines werden belicht. Samen met de informatie die het museum sinds jaar en dag over de objecten verschafte, bood de presentatie een waaier aan aanvullende informatie.
  • Va Pensiero: de Eufraat en haar verhalen, een samenwerking met World Opera Lab waarbij de jaarlijkse ‘Opera in de Grachtentuin’ in het teken stond van de rivier de Eufraat, archeologisch erfgoed uit Syrië, het werk van museum-oprichter Maurits van Loon als archeoloog in het Eufraat-gebied, en de actualiteit van de oorlog in Syrië (2021).
  • herstory: vrouwen, verhalen, verandering, waarin portretten van vrouwen in de collectie werden uitgelicht en aan de hand van hún verhaal ‘herstory’ werd geschreven; en waarbij Atria – kennisinstituut voor emancipatie en vrouwen-geschiedenis – de verhalen in een bredere sociaal-maatschappelijke context plaatste (2021).
  • Tussen Gaasp & Gracht – verhalen uit twee stadsdelen, een tentoonstelling over de eeuwenoude en hedendaagse relatie tussen de stadsdelen Centrum en Zuidoost (waar voormalig Van Loon-boerderij Langerlust staat), samen met onze partners in Zuidoost: OSCAM, Imagine IC, CBK Zuidoost, New Metropolis Zuidoost e.v.a. (2022).

Diversiteit verankerd in de organisatie
Met de programmering vanuit meerstemmig perspectief hebben we samen met relevante partners een veel breder publiek aan het museum weten te verbinden. Ook heeft het geleid tot een diversiteits-ontwikkeling binnen ons museale team, en de mate waarin young urban creatives ons weten te vinden voor hun eigen creatieve producten zoals foto- en videoshoots. Museum Van Loon is in een paar jaar tijd een hedendaagse, jonge, veelstemmige en urban plek geworden, juist via de visie dat het gesprek over het koloniaal verleden agency geeft voor een gezamenlijke toekomst voor iedereen.

Toekomstperspectief
Wij gaan op de ingeslagen weg voort. Het gesprek over en de omgang met het koloniale verleden: daar is Nederland nog niet mee klaar; daar hebben vele instituties een rol in te spelen, waaronder Museum Van Loon. In januari opent een tentoonstelling waarin we samen met deelnemers aan een participatietraject krachtige verhalen uit een koloniaal verleden uit de collectie trekken. Onze klassieke opstelling in het grachtenpand maken wij voor dit doel grotendeels onzichtbaar. We geven de ruimte aan verhalen die in onze collectie besloten liggen, maar die eerder geen ruimte kregen om zichtbaar te zijn voor een groot publiek. Het is in deze tentoonstelling niet het museum dat de inhoud of betekenis bepaalt, maar de deelnemers. Zij krijgen niet alleen vierkante meters ter beschikking, maar juist de zeggenschap over welke verhalen verteld worden.

We merken dat de manier waarop Museum Van Loon omgaat met het koloniale verleden – een nieuwe pilaar onder het fundament van ons huis – opzien baart in museumland en daarbuiten. Dat het de belangstelling trekt van opleidingsinstituten in Nederland en van culturele instellingen in het buitenland, zoals New York. Dat ministers, staatssecretarissen, wethouders en rijksdiensten het museum om inspiratie, informatie en kennisdeling vragen. En dat daarmee de impact – soms achter de schermen – beduidend groter is dan de 80.000-100.000 bezoekers die het museum op jaarbasis (pre-covid) kan ontvangen.

De transformatie en verdere ontwikkeling is in volle gang. Een nog verdere verdieping van het participatief werken, het democratiseren van betekenisgeving en het gezamenlijk duiden van het verleden met het oog op de toekomst: ze trekken gelijkelijk op. Museum Van Loon verwelkomt partners die zich willen verbinden aan deze ontwikkeling; aan het daadwerkelijk impact maken voor een betere toekomst voor Nederland.

Marc Noyons & Partners adviseert Museum Van Loon bij het aanscherpen van de lange termijn plannen en het vinden van fondsen, bedrijven en vermogende particulieren om deze vernieuwingsplannen maar ook de tentoonstellingen voor 2022-2023 mogelijk te maken.

Aan deze opdracht werken Anat Harel, Adriaan Dönszelmann en Marc Noyons.